ورود فلزات سنگین به آب‌های زیرزمینی – وزارت صنایع و محیط زیست در تکاپوی بازیافت زباله های الکترونیک

افزایش روزافزون زباله های الکترونیکی- که در همه جای دنیا جزو زباله های خطرناک و ویژه رده بندی می شود- در کشور، مسئولان سازمان محیط زیست و وزارت صنایع را بر آن داشت تا پیش نویس طرح مدیریت اجرایی بازیافت پسماندهای الکترونیکی را با هدف سامان دهی زباله های الکترونیکی و پیش گیری از خطرات دفع غیرعلمی این زباله ها تدوین کنند. به گفته کارشناس مسئول پسماندهای ویژه سازمان حفاظت محیط زیست، این طرح تا ٦ ماه دیگر اجرایی می شود. زباله های الکترونیک معضلی است که سازمان های مربوط همچون وزارت صنایع، سازمان حفاظت محیط زیست، توسعه استاندارد و تحقیقات صنعتی، وزارت ارتباطات و مخابرات باید سال ها پیش از این بدان توجه می کردند.
ضیاء دزفولی کارشناس مسئول پسماندهای ویژه سازمان حفاظت محیط زیست در گفت وگو با خراسان در این خصوص گفت: در پیش نویس مدیریت اجرایی بازیافت پسماندهای الکترونیکی، وظایف و مسئولیت های سازمان ها و ارگان های مربوط، نحوه جمع آوری و بازیافت این زباله ها، نحوه تعامل با واردکنندگان و تولیدکنندگان تجهیزات الکترونیکی مدنظر قرار گرفته و برای سامان دهی وضعیت فعلی زباله های الکترونیکی راهکارهای مختلفی ارائه شده است به طور نمونه در مراحلی با نهادها و دستگاه های دولتی و مسئولان بخش خصوصی و واردکنندگان و تولیدکنندگان بزرگ قطعات الکترونیکی رایزنی هایی برای احداث کارخانه های مورد نیاز بازیافت این زباله ها در نقاط مختلف کشور و شهرک های صنعتی انجام می شود.
وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر واردکنندگان و تولیدکنندگان تجهیزات الکترونیکی صرفا این تجهیزات را به بازار وارد می کنند بنابراین ما باید زمینه ای را فراهم کنیم که براساس یک سری سیاست های تشویقی امکان تحویل پسماندهای الکترونیکی فراهم شود و یا با ایجاد صندوقی خاص تولیدکنندگان و واردکنندگان را ملزم کنیم تا در ازای تجهیزات الکترونیکی که تولید یا وارد می کنند، مبلغی را به این صندوق برای بازیافت واریز کنند تا واحدهای بازیافتی که در همین راستا ایجاد خواهد شد، این هزینه ها را صرف بازیافت این پسماندها کنند.در حال حاضر براساس قوانین جهانی زباله های الکترونیکی و الکتریکی(wee)، بازیافت این نوع زباله ها به میزان ۴ کیلوگرم به ازای هر نفر الزامی است.
به موجب این قانون تولیدکنندگان موظف هستند بودجه طرح های بازیافت این نوع زباله ها را تامین کنند و خرده فروشان خدمات بازپس گیری را دراختیار مشتریان قرار دهند.وی در پاسخ به این سوال که چه ارگان هایی در اجرای این طرح مشارکت خواهند داشت، خاطرنشان کرد: این مسئله به عنوان یک موضوع کشوری دنبال خواهد شد اما شاید در مراحلی شهرداری ها و یا سازمان های بازیافت را به دلیل تجهیزاتی که در اختیار دارند، به همکاری دعوت کنیم.
وی تاکید کرد: در شرایط فعلی متاسفانه هیچ راهکار درستی برای دفع و یا بازیافت زباله های الکترونیکی نداریم به طوری که هم اکنون این زباله های خطرناک به همراه زباله های معمولی دفع می شود که این موضوع به طور قطع خطراتی را برای محیط زیست و جامعه به همراه خواهد داشت.وی اضافه کرد: با نهایی شدن این پیش نویس با همکاری وزارت صنایع، در مراحل بعدی از شرکت ها، سازمان ها و ارگان های مسئول در این خصوص نظرخواهی می شود و بعد از اعمال تغییرات، این پیش نویس در کمیسیون امور زیربنایی محیط زیست به تصویب خواهد رسید و سپس از سوی هیئت دولت به تولیدکنندگان و واردکنندگان و دستگاه های مربوط ابلاغ می شود.وی در مورد حجم زباله های الکترونیکی در کشور می گوید: طبق برآوردهای انجام شده از زمان ورود تجهیزات الکترونیکی به ویژه رایانه و تلفن همراه به ایران، با توجه به عمر مفید این تجهیزات که حدود ۴ سال تعیین شده است، در حال حاضر بالغ بر ۴ میلیون رایانه از رده خارج در کشور وجود دارد که در این بین باید سایر پسماندها از جمله پسماندهای الکترونیکی و الکتریکی شامل تلویزیون، رادیو و گوشی های تلفن همراه از رده خارج شده را نیز درنظر گرفت اما متاسفانه ما آمار دقیقی در این رابطه نداریم. البته براساس آخرین آمار منتشر شده از سوی وزارت صنایع، در کشور ما سالانه یک میلیون و ٦٠٠ هزار دستگاه تلویزیون ساخته می شود ولی این که این تجهیزات سالانه چه حجمی از زباله های الکتریکی و الکترونیکی را شامل می شود، موضوعی است که هنوز مشخص نشده است.
به گفته وی، زباله های الکترونیک ظرفیت آلودگی بسیار بالایی دارند چرا که فلزات سنگینی مانند جیوه، کادمیوم، سرب، نیکل، آرسنیک و… در آن ها به کار رفته است که با دفع غیرعلمی زباله های الکترونیک، این فلزات سنگین و خطرناک وارد خاک های سطحی و آب های زیرزمینی می شود و به تبع آن زمینه بروز بسیاری از نارسایی ها و بیماری ها و آلودگی های زیست محیطی را ایجاد می کند.
مهندس باقر بحری، رئیس کمیسیون سخت افزار سازمان نظام صنفی رایانه ای نیز پیش از این در گفت وگو با خراسان گفته بود: هر رایانه رومیزی دارای ۳٢ درصد پلاستیک، نزدیک به ٧ درصد سرب، ۴۱ درصد آلومینیوم، مقادیری طلا، نقره و آهن و نیز مقادیری فلزات سنگین و خطرناک مانند کادمیوم، جیوه و آرسنیک است. بنابراین می توان به طور دقیق محاسبه کرد که ۴ میلیون رایانه از دور خارج شده، حاوی چه حجم عظیمی از عناصر خطرناک و البته در کنارآن عناصری ارزشمند مانند طلا و نقره است که بازیافت اصولی این سیستم ها می تواند علاوه بر صرفه اقتصادی، جلوی خطرات زیست محیطی را نیز بگیرد.
بنابراین دفن یا سوزاندن این زباله ها سبب ورود عناصر سنگین و گازهای سمی به محیط زیست و آب های زیرزمینی می شود. در حال حاضر در بسیاری از کشورها به زباله ها یا پسماندهای الکترونیکی، به عنوان زباله های ارزشمند نگاه می شود و حتی پسماندهای الکترونیکی به معادن طلا معروف هستند و چنان چه این پسماندها با روش اصولی بازیافت شود، می توان فلزات متعددی را از آن ها استخراج کرد به نحوی که از یک تن زباله تلفن همراه می توان ۱۵٠ تا ۳٠٠ گرم طلا به دست آورد و این در حالی است که در معادن طلایی که اقتصادی به حساب می آید، در هر تن سنگ معدن بین ٢٠ تا ۳٠ گرم طلا یافت می شود ضمن آن که در این زباله ها پلاتین و نقره نیز وجود دارد که عناصر ارزشمندی هستند. ضیاء دزفولی همچنین در پاسخ به این سوال که آیا در شرایط فعلی فناوری بازیافت این زباله ها در کشور ما وجود دارد یا خیر، می گوید: در حال حاضر فناوری بازیافت این زباله ها در کشور وجود ندارد و پس از جمع آوری این زباله ها اقدامی که می توانیم انجام دهیم دعوت به همکاری شرکت ها و سازمان های خارجی است که در زمینه بازیافت فعالیت می کنند.
در شرایط فعلی هم برخی سرمایه گذاران خارجی پیشنهادهایی برای بازیافت این تجهیزات به ما داده اند البته با این شرط که ما مواد را به آن ها تحویل بدهیم در این صورت آن ها متعهد می شوند تا پیشرفته ترین کارخانه بازیافت را براساس استانداردهای روز اروپا در کشور تأسیس کنند.
ارائه شده در روزنامه خراسان